LỊCH SỬ, VĂN HÓA XÃ KIÊN LAO

  1. Vùng đất giàu truyền thống lịch sử

  Xã Kiên Lao có lịch sử hình thành lâu đời từ quá trình khai hoang vùng trung du, phát triển từ thuần nông thành địa phương hiện đại. Sau nhiều thay đổi hành chính, năm 2025, xã sáp nhập với Kiên Thành thành xã mới, mang ý nghĩa bền bỉ, kiên cường (Kiên) và sự chăm chỉ, lao động (Lao) của người dân. 

  Hình thành từ lâu đời, gắn liền với quá trình khai hoang, lập làng của cư dân vùng trung du Bắc Bộ. Trải qua các giai đoạn từ sản xuất nông nghiệp tự cung tự cấp đến việc ứng dụng công nghệ, mở rộng hạ tầng, dịch vụ. Trước năm 2024: xã thuộc huyện Lục Ngạn, tỉnh Hà Bắc, sau đó là tỉnh Bắc Giang. Từ 1/1/2025: Chuyển thuộc thị xã Chũ.Từ 16/6/2025: Sáp nhập toàn bộ diện tích, dân số của xã Kiên Thành và xã Kiên Lao thành xã Kiên Lao mới. Tên "Kiên Lao" mang hàm ý về sự kiên cường, bền bỉ và tinh thần chăm chỉ lao động, sản xuất của nhân dân địa phương. Thuộc khu vực Lục Ngạn, Bắc Giang cũ, nay là tỉnh Bắc Ninh nổi tiếng với phát triển cây ăn quả và kinh tế nông thôn.  Kiên Lao hiện nay là một đơn vị hành chính mới được sắp xếp lại, mang theo truyền thống lâu đời và định hướng phát triển bền vững. Với lợi thế, tiềm năng sẵn có, Kiên Lao mới hôm nay đã và đang đẩy mạnh phát triển hạ tầng, giao thông và chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống người dân. 

  Xã Kiên Lao mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã Kiên Lao và Kiên Thành cũ. Xã có tổng diện tích tự nhiên là 85,57km², dân số 19.023 người với 4.284 hộ, gồm 4 dân tộc anh em cùng sinh sống đan xen, hòa thuận tại 27 thôn, trong đó:  tỷ lệ đồng bào là người dân tộc thiểu số chiếm 74,6%; xã có địa giới hành chính: Phía Đông giáp phường Chũ, phía Bắc giáp xã Sơn Hải, phía Tây giáp xã Đông Phú và xã Tân Thành tỉnh Lạng Sơn, phía Nam giáp phường Phượng Sơn.

     Nằm ở phía phía Đông Bắc của tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm hành chính tỉnh Bắc Ninh khoảng 50km theo đường bộ. Kiên Lao còn là vùng đất có vị trí địa lý chiến lược, vẫn gìn giữ nét đẹp của một miền quê Kinh Bắc giàu truyền thống.

     Người dân xã Kiên Lao nổi tiếng cần cù, hiếu học, đoàn kết, nhân ái. Trong các thời kỳ đấu tranh dựng nước và giữ nước, nhân dân địa phương đã không quản gian khổ, hy sinh, đóng góp sức người, sức của cho công cuộc giải phóng dân tộc. Nơi đây còn là "địa chỉ đỏ" ghi dấu sự phát triển của Đảng bộ huyện Lục Ngạn. Vào tháng 5-1951 tại khu Lán Cháy, xã Kiên Lao; Chi bộ đảng đầu tiên của huyện Lục Ngạn được thành lập và là nơi tổ chức Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Lục Ngạn lần thứ Nhất. Sự kiện này, đánh dấu mốc quan trọng trong phong trào cách mạng tại địa phương. Qua đó, khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với phong trào đấu tranh, góp phần phát huy truyền thống cách mạng vẻ vang, xây dựng tổ chức Đảng và phong trào cách mạng tại xã Kiên Lao và huyện Lục Ngạn. Trải qua bao biến thiên lịch sử, vùng đất Kiên Lao mới hôm nay vẫn giữ trọn khí phách kiên cường, trở thành biểu tượng của tinh thần “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

     Không chỉ tự hào về truyền thống cách mạng kiên trung, lịch sử còn ghi lại nhiều chiến công vang dội của quân và dân địa phương trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Nơi đây vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân” thời kỳ kháng chiến chống Pháp, là quê hương của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân: Lý Trung Phẩm cùng hàng nghìn người con ưu tú đã không tiếc máu xương, anh dũng chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Ngày nay, kế thừa truyền thống quý báu của cha ông, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc xã Kiên Lao tiếp tục phát huy truyền thống, đang ra sức xây dựng quê hương giàu đẹp, hiện đại, văn minh, trở thành điểm sáng trong hành trình phát triển đô thị của tỉnh Bắc Ninh.

     2. Nét đẹp văn hóa truyền thống

  Kiên Lao là vùng đất mang dấu ấn văn hóa Kinh Bắc. Từ bao đời nay, trong nếp sinh hoạt của người dân vẫn lưu giữ nhiều phong tục tốt đẹp, đậm chất văn hóa đồng bằng Bắc Bộ: lễ hội làng, tục thờ thành hoàng, trò chơi dân gian, rước kiệu, tế lễ truyền thống…

Trên địa bàn xã hiện có 2 di tích lịch sử - văn hóa, đình, chùa được bảo tồn, trùng tu, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng và lưu giữ hồn quê. Tiêu biểu như di tích cấp tỉnh là Đền Hạ và  đình Trại Cống … là những công trình phản ánh rõ nét kiến trúc cổ truyền, nghệ thuật điêu khắc dân gian tinh xảo và đời sống tâm linh phong phú của cư dân nơi đây.

Là vùng đất có bề dầy truyền thống lịch sử, văn hóa, với nhiều di tích cổ quan trọng. Một trong những di tích gắn liền với lịch sử văn hóa thời Lý- Trần, có giá trị trong việc nghiên cứu và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân đó là đền Hạ. Hằng năm, lễ hội truyền thống được tổ chức long trọng, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức tổ tiên, tri ân các bậc tiền nhân có công dựng làng mà còn là môi trường giáo dục lòng yêu quê hương, bồi đắp tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, gắn kết cộng đồng.

3. Bản sắc văn hóa trong thời kỳ mới

Trong nhịp sống hiện đại, người dân Kiên Lao vẫn giữ vững bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời tiếp thu tinh hoa thời đại mới. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Gia đình văn hóa”, “Khu dân cư kiểu mẫu” được triển khai sâu rộng. Đến nay, 27/27 thôn có nhà văn hóa, tỷ lệ gia đình văn hóa đạt gần 92%, nhiều mô hình “Dân vận khéo”, “Khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp” được nhân rộng. Các câu lạc bộ văn nghệ, dân vũ, bóng chuyền hơi, thơ ca, hát then hoạt động sôi nổi, tạo nên đời sống tinh thần phong phú. Công tác khuyến học, khuyến tài được quan tâm, với hàng chục dòng họ hiếu học, gia đình khuyến học tiêu biểu. Chính quyền và nhân dân xã luôn chú trọng bảo tồn di tích, phục dựng lễ hội, gắn văn hóa với phát triển kinh tế - du lịch - dịch vụ, hướng tới xây dựng nông thôn mới sáng – xanh – sạch – đẹp, đậm đà bản sắc dân tộc.

  4. Hướng tới tương lai - Giữ gìn và lan tỏa giá trị truyền thống

Phát huy mọi tiềm năng, lợi thế, nguồn lực, sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân cùng với ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên mạnh mẽ; cấp ủy chính quyền và nhân dân các dân tộc xã Kiên Lao hôm nay đang đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng theo hướng đồng bộ, hiện đại; cải tạo cảnh quan, thay đổi diện mạo nông thôn hài hòa, hợp lý và bền vững; phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và môi trường sống của Nhân dân. Củng cố quốc phòng, an ninh; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; tăng cường đoàn kết, dân chủ, kỷ cương; tận dụng tối đa mọi nguồn lực, tiềm năng, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và toàn dân xây dựng xã Kiên Lao ngày càng giầu đẹp, văn minh.